• YARIM ALTIN
    1.528,40
    % 2,49
  • AMERIKAN DOLARI
    7,7970
    % 1,80
  • € EURO
    9,0995
    % 2,10
  • £ POUND
    10,0097
    % 2,37
  • ¥ YUAN
    1,1445
    % 1,84
  • РУБ RUBLE
    0,0986
    % 0,55
  • BITCOIN
    84506,413
    % 3,04
  • BIST 100
    1.121,17
    % -0,27




Dünyada ve Türkiye’de Hisse Senedi Yatırımı Tarihçesi

Dünyada ve Türkiye’de Hisse Senedi Yatırımı Tarihçesi

Hisse senetleri ve borsalar tarihte 2000 senelik bir geçmişe haizdir. Tarımsal emtia, kıymetli maden ve kıymetli taşların alınıp satılması amacıyla pazarlar ve panayırlar kurularak vakit içinde aracıların da devreye girmesiyle büyüyerek ticari belgeler ve ticari senetlerin alınıp satılması ilk borsaların kurulmasını elde etmiştir. Milattan sonrasında 2. yüzyılın sonlarında Kütahya ilinin Çavdarhisar ilçesinde bulunan “Macellum” adıyla malum besin pazarı, dünyanın ilk borsası olarak kullanılmıştır. Ancak dünya literatüründe işlevsel borsanın 1487 senesinde Belçika’nın Anvers şehrinde ticari evrakların alınıp satılarak, doğrusu hisse senetlerinin el değiştirmesiyle kurulduğu kabul görmüştür.

İlk borsacılık faaliyetleri, Belçika’nın Brugge şehrinde bazı Yahudi ailelerin para ticaretini bir meslek haline getirmesiyle adım atmıştır. Bu şehirde yaşamış ve borsacılık faaliyetleri ile ilgilenmiş olan Van der Beurze ailesinin de “borsa ” kelimesinin ortaya çıkışında etkili olduğu sanılmaktadır. Bir başka görüşe bakılırsa ise Belçika’nın Brugge Kenti’nde “Hotel des Bourses” isminde ve flamasında üç tane para kesesinin olduğu bir hanın adından gelmektedir. Bu handa toplanan yerli ve yabancı tüccarlar içinde meydana getirilen alım-satım işlemleri ile borsa dünyaya gelmiştir.

Dünya deniz ticaretinin 15. yüzyıldan itibaren gösterdiği süratli gelişim ile beraber İngiltere, İtalya, İspanya, Belçika ve Hollanda benzer biçimde krallıklar, uzak kıta ülkeleri de dâhil olmak suretiyle birçok bölgede büyük tecim merkezleri kurmuşlardır. Aracılar, bu tecim merkezlerinde yürütülen faaliyetlerin birçoğunun gerçekleşmesinde mühim rol oynamışlardır. Ticari senetler ve kredi belgelerinin doğuşu büyük miktardaki aracı yükümlülükleriyle sağlanmış ve ilk poliçeler 15. yüzyılda kullanılmaya başlanmıştır. Yaygınlaşan ticari senet kullanımı sebebiyle senetlerin el değiştirmesine ilişkin de bazı kurallar ortaya çıkmıştır. Ticari evrakların borsa işlemlerine dâhil olması; borsacılığın gelişmesinin ilk adımıdır.

Türkiye’de Hisse Senedi Yatırımı Tarihçesi

Borsanın Türk devletlerindeki gelişimi; Osmanlı Periyodu, Cumhuriyet Periyodu ve Yeni Dönem olmak suretiyle üçe ayrılmaktadır. Osmanlı İmparatorluğu’nda 1854 Kırım Savaşı sebebiyle meydana getirilen borçlanmaya ilişik tahvillerin yaygın bir halde el değiştirmesi, menkul kıymetlerin tecim niteliği taşıyan ilk işlemleri olarak borsa faaliyetlerinin zeminini hazırlamıştır. Tarihte Galata; Bizans döneminde tüccar ve bankerlerin ikamet ettikleri yada konakladıkları bir tecim merkezi olarak bilinmektedir. 1864 senesinde bir grup banker burada bir dernek kurmuşlardır. O dönemde Galata Bankerleri olarak malum topluluk, Havyar Han ve sonrasında Komisyon Han’da etkinlik göstermişlerdir.

1866 senesinde çıkan kararnameyle İstanbul’da ilk resmi borsa

Google Reklam
olan “Dersaadet Tahvilât Borsası” alacaklı yabancı devletlerin de teşviki ile açılmıştır. 1906 senesinde çıkarılan bir düzenleme ile bu borsa “Esham ve Tahvilat Borsası”na dönüştürülerek bu yapısı ile Cumhuriyet Dönemine kadar varlığını ve faaliyetlerini sürdürmüştür.

1938 senesinde bir başka isim değişikliği ile borsanın adı “Kambiyo, Esham ve Tahvilat Borsası” olarak değiştirilmiş ve 1939 senesinde Türk Parasının Kıymetini Koruma Kanunu’nun çıkmasıyla getirilen kambiyo kontrolü; daha oldukca yabancı şirketlerin menkul kıymetleri üstünde ve Avrupa borsalarına bağlı olarak çalışan, konvertibl Türk parasına dayalı İstanbul Borsası için büyük bir darbe olmuştur.

1938 senesinde alınan bir kararla ülkede tek olan borsanın başkentte etkinlik göstermesinin daha sıhhatli olacağı düşünülmüştür. Ankara’ya taşınan ve Ulus’taki eski Etibank binasında faaliyetlerine devam eden borsanın aşağıda yer edinen sebeplerle Ankara’da olmasının sakıncalı olacağına karar verilmiştir:

  • Ankara’nın siyasal merkez olmasına rağmen bir iş merkezi olmaması ve bundan dolayı borsada satın alan bulma mevzusunda zorluklarla karşılaşılması
  • Coğrafi konum bakımından İstanbul’un yolların kavşağında yer edinen yerleşik bir tecim merkezi yapısında olması

1941 senesinde İstanbul’daki dördüncü Vakıf Han’ın karşısında yer edinen binada faaliyetlerine yine adım atmıştır. 1938 – 1941 arasındaki bu dönem, gerileme sürecinin yaşandığı bir dönem olarak kayıtlara geçmiştir.

Menkul Kıymetler Borsası’nın tekrardan işlerlik kazanması amacıyla 1981 senesinde Sermaye Piyasası Kanunu’nun çıkarılması ile süregelen yeni faaliyetler döneminde bazı tedbirler alınmıştır. Alınan tedbirlerin en önemlisi ise 1447 sayılı eski Menkul Kıymetler ve Kambiyo Borsaları Kanunu’nun yerini alması amacıyla 6 Ekim 1983 tarihinde çıkarılmış olan 91 sayılı Menkul Kıymetler Borsaları Kanun Hükmünde Kararname ve Menkul Kıymetler Borsalarının Kuruluş ve Emek harcamaları ile alakalı yönetmeliktir.

31 Ekim 1985 tarihinde İstanbul Menkul Kıymetler Borsası Yönetmeliği genel kurulda kabul edilmiştir. Borsa; 26 Aralık 1985 tarihinde açılmış ve 2 Ocak 1986 tarihinde ilk seansını gerçekleştirmiştir.

hisse-senedi-fiyatlari-2

Dünyada Hisse Senedi Yatırımı Tarihçesi

Dünyada borsanın evveliyatına bakıldığında ise; 16. Yüzyılın başlarında Amsterdam Borsası ve aynı yüzyılın sonunda Lyon Borsası, 18. Yüzyılın başlarında Londra’da Menkul Kıymetler Borsası ilk olarak The Stock Exchange adıyla, arkasından 19. Yüzyılın başlarında gene Londra’da Menkul Kıymetler Borsası olarak faaliyete geçmiştir. ABD’de New York Menkul Kıymetler Borsası’nın kuruluşunun gerçekleşmesi ise 20. Yüzyılın ilk yarısında gerçekleşmiştir.

Anonim şirketlerin doğuşu ve yaygınlaşması ile beraber borsalar aslolan gelişmelerini 19. yüzyılda gerçekleştirmiştir. Anonim firmalar çıkardıkları hisse senetlerini satarak piyasanın hacmini genişletmiş, borsalar ise hisselerin değişimini sağlayarak ekonomik büyümeyi teşvik etmişlerdir. 19. yüzyılın sonlarında ve 20. Yüzyılın başlarında altın sürecini yaşayan borsaların gelişimi, 1929’da süregelen kriz ve takip eden büyük çöküşle kesintiye uğramıştır. Borsaların ekonomide tekrardan etkin hale gelmesi ise sadece 1960’lardan sonrasında gerçekleşmiştir.